مقرره گذاری و خودانتظامی

کتاب **«مقرره‌گذاری و خودانتظامی در بازار سرمایه جمهوری اسلامی ایران»** تألیف **دکتر محمود باقری** و **امیرحسین رضافر**، منتشر شده توسط **پژوهشکده حقوقی شهر دانش** در سال **۱۴۰۳** (چاپ اول)، اثری تخصصی در حوزه‌ی **حقوق اقتصادی و حقوق بازار سرمایه** است. این کتاب در **۳۱۸ صفحه** و در **قطع وزیری** با **جلد شومیز** و وزن حدود **۵۶۰ گرم** منتشر شده و شابک آن **978-600-4752-56-5** است. اثر حاضر در سطح دانشگاهی و پژوهشی تنظیم شده و با نگاهی تحلیلی – تطبیقی، به بررسی چگونگی **تنظیم (Regulation)**، **نظارت (Supervision)** و **خودانتظامی (Self‑Regulation)** در بازار سرمایه ایران می‌پردازد.

—

## ۱. جایگاه و فلسفه‌ی نگارش کتاب
بازار سرمایه، بستر اصلی تأمین مالی در اقتصاد مدرن است؛ اما به‌دلیل ماهیت سیال و مبتنی بر ریسک، نیازمند سازوکارهای دقیق حقوقی برای حفظ شفافیت، اعتماد و سلامت نظام مالی است.
در این میان، پرسش اصلی که نویسندگان در پی پاسخ به آن‌اند، این است که:
**چه نوع نظام مقرره‌گذاری می‌تواند تعادل بهینه‌ای میان دخالت دولت و خودنظارتی نهادهای بازار ایجاد کند؟**

کتاب از منظر حقوق اقتصادی و با اتکا به اصول نظری حاکم بر بازارهای مالی، به بررسی کارکرد دوگانه‌ی «دولت» و «نهادهای خودانتظام» در تحقق نظم بازار و حمایت از سرمایه‌گذار می‌پردازد.

—

## ۲. ساختار و محتوای اثر
با توجه به رویکرد تخصصی و ۳۱۸ صفحه‌ای کتاب، می‌توان ساختار آن را در چند محور اصلی خلاصه کرد:

### الف) مبانی نظری مقرره‌گذاری در بازار سرمایه
این بخش به تشریح مفهوم مقرره‌گذاری اقتصادی، اهداف آن (کارایی، شفافیت، عدالت توزیعی)، و مبانی قانونی مداخله‌ی دولت در بازارهای مالی می‌پردازد. نویسندگان با بهره‌گیری از نظریه‌های حقوق عمومی اقتصادی، رابطه‌ی «حق حاکمیت»، «منافع عمومی» و «آزادی اقتصادی» را در بستر بازار سرمایه تحلیل کرده‌اند.

### ب) الگوهای تطبیقی در مقرره‌گذاری
در ادامه، الگوهای **مقرره‌گذاری دولتی (State Regulation)** و **خودانتظامی (Self-Regulation)** بررسی و مقایسه می‌شوند. نویسندگان احتمالاً با تحلیل تجارب کشورهایی مانند ایالات متحده (SEC + SROها) و بریتانیا (FCA + PRA)، نشان می‌دهند که چگونه ترکیب نظارت رسمی با نهادهای خودانتظام مانند بورس‌ها و انجمن‌های حرفه‌ای، ساختار پویاتری برای نظارت بر بازار ایجاد می‌کند.

### ج) چارچوب حقوقی ایران
میدان اصلی پژوهش، قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (۱۳۸۴)، مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار، اساسنامه کانون‌ها، و آیین‌نامه‌های اجرایی است. مؤلفان ضمن تحلیل این متون، جایگاه **سازمان بورس و اوراق بهادار**، **کانون کارگزاران و نهادهای مالی**، و **شورای عالی بورس** را از منظر «مقرره‌گذاری» و «خودانتظامی» روشن می‌سازند.
در این بخش، به نحوه‌ی تفویض اختیار، حدود تنظیم‌گری غیردولتی، و ارتباط آن با اصول حاکمیت قانون پرداخته می‌شود.

### د) چالش‌ها و راهکارها
فصل پایانی احتمالاً به نقد ساختار فعلی بازار سرمایه ایران می‌پردازد:
* تداخل میان نقش‌های سیاست‌گذاری، نظارت و اجرا
* ضعف استقلال نهادهای خودانتظام
* تمرکز زیاد اختیارات در نهادهای دولتی
* محدودیت فرهنگ‌سازی در زمینه مسئولیت حرفه‌ای

نویسندگان در نهایت به طرح مدل‌های اصلاحی برای ارتقای **خودانتظامی قانونمند** (regulated self‑regulation) می‌پردازند — یعنی نظمی که در آن نهادهای بازار در چارچوب معیارهای شفاف و پاسخگو، بخشی از وظایف نظارتی را خود بر عهده می‌گیرند.

—

## ۳. جایگاه علمی و مخاطبان هدف
این کتاب تلفیقی است از **حقوق عمومی اقتصادی، حقوق سرمایه‌گذاری و حقوق قراردادها**. ازاین‌رو می‌تواند در سه سطح مورد استفاده قرار گیرد:

1. **دانشجویان و پژوهشگران حقوق اقتصادی و مالی** برای آشنایی با نظریه‌های نوین مقرره‌گذاری.
2. **کارشناسان و مدیران سازمان بورس** و نهادهای مالی (کارگزاری‌ها، تأمین سرمایه‌ها، صندوق‌های بیمه و بازنشستگی) برای تحلیل حقوقی ساختارهای نظارتی.
3. **قانون‌گذاران و سیاست‌پژوهان مالی** برای ارزیابی مدل بهینه تعامل دولت و بازار.

همچنین، از آنجا که «خودانتظامی» مفهومی جدید و کمتر تبیین‌شده در ادبیات حقوق ایران است، اثر حاضر می‌تواند منبع اصلی برای مطالعات تطبیقی در این زمینه باشد.

—

## ۴. ویژگی‌های پژوهشی اثر
* رویکرد تحلیلی _و نه صرفاً توصیفی_ به مقررات بازار سرمایه
* اتکا به منابع تطبیقی (قوانین آمریکا، اتحادیه اروپا، و مدل‌های نهادینه‌سازی)
* استفاده از ادبیات نظری حقوق اقتصادی و ارتباط آن با نهادهای بازار
* تحلیل دقیق قوانین ایران و پیشنهادهایی برای بهبود شفافیت و استقلال نهادها
* تنظیم علمی و دقیق زبان حقوقی در ساختار دانشگاهی (مطابق با سبک پژوهشکده شهر دانش)

—

## ۵. جمع‌بندی و ارزش اثر
کتاب **«مقرره‌گذاری و خودانتظامی در بازار سرمایه جمهوری اسلامی ایران»** با تمرکز بر توازن میان مداخله‌ی دولتی و خودنظارتی نهادی، خلأ مهمی را در منابع فارسی پر می‌کند. این کتاب پلی میان **نظریه‌های نوین مقرره‌گذاری اقتصادی** و **عملکرد نهادی بازار سرمایه ایران** ایجاد می‌کند؛ و می‌تواند راهنمایی راهبردی برای بازطراحی سیاست‌های مقرراتی کشور در حوزه مالی باشد.